Altın Nasıl Oluşur? Altının Uzaydaki Kökeni, Yer Kabuğunda Birikmesi ve Nehirlerdeki Altın

Altın, Dünya'da oluşmaz; nötron yıldızlarının çarpışması gibi çok güçlü yıldız olaylarında oluşur ve gezegenimiz oluşurken yer kabuğuna karışır. Yer kabuğundaki altın daha sonra sıcak sular ve kayaç hareketleriyle damarlarda toplanır, aşınan damarlardan kopan parçalar da nehir yataklarında birikir. İnsanın eline geçen altın bu iki yerden çıkar. Bugün 1 gram has altın satışta 6.445,40 ₺, bozdururken 6.421,38 ₺.

Altın Uzayda Nasıl Oluşur?

Hidrojen ve helyum gibi hafif elementler yıldızların içinde birleşerek daha ağır elementlere dönüşür, ama bu yol demire kadar uzanır. Altın gibi ağır elementler için çok daha fazla nötron gerekir. NASA'ya göre bunun en güçlü kanıtı 17 Ağustos 2017'de gözlendi: Dünya'dan yaklaşık 130 milyon ışık yılı uzaktaki NGC 4993 galaksisinde iki nötron yıldızı çarpıştı. Bilim insanları bu olaya GW170817 adını verdi.

• Kilonova: Çarpışmadan sonra saçılan sıcak ve nötronca zengin bulut "kilonova" denen bir ışıma yaptı. NASA, bu bulutta Dünya kütlesinin yüzlerce katı altın ve platin oluştuğunu belirtir.
• Işıktaki iz: NASA'nın Hubble sayfasına göre kilonovanın ışığındaki kızılötesi ağırlık, bulutta oluşan altın, platin ve uranyum gibi ağır elementlerden gelir.

Kısacası "altın uzaydan mı geldi?" sorusunun cevabı evettir: bugün takıda taşıdığımız altının atomları, Güneş Sistemi oluşmadan önce yıldız olaylarında oluşmuştur. Altının kimyasal kimliği, yani 79 protonlu Au elementi, altın elementi yazısında anlatılıyor.

Yer Kabuğunda Altın Nasıl Birikir?

ABD Jeoloji Araştırmaları Kurumu (USGS), altının yer kabuğunda az bulunduğunu ama jeolojik süreçlerle toplanarak iki tür yatak oluşturduğunu anlatır:

1. Damar (birincil) yatakları: Yer altındaki sıcak ve mineralli sular kayaç çatlaklarında dolaşır; bu sulardaki altın zamanla çatlaklarda çökelir. Maden şirketlerinin kayadan çıkardığı altın çoğunlukla bu damarlardandır.
2. Plaser (ikincil) yatakları: Damarı taşıyan kaya aşınır ve dağılır. Altın aşınmaya çok dayanıklı olduğu için bozulmaz; toz, pul, tane ya da külçecik hâlinde suyla aşağı taşınır.

Nehirlerde Neden Altın Bulunur?

USGS'ye göre nehirdeki altın, aşınan damarlardan kopmuş parçalardır. Altın çok ağır olduğu için taşkınlarda kum ve çakılın arasından aşağı çöker ve ana kayanın hemen üstünde toplanır. İnce taneler akıntının yavaşladığı çukurlarda ve kum adacıklarında birikir. Altın arayanlar iri kum ve çakılın, bir de "siyah kum" denen ağır minerallerin toplandığı yerlere bakar; siyah kumdaki en yaygın mineral manyetittir.

Türkiye'de 3213 sayılı Maden Kanunu'na göre altın, Devletin hüküm ve tasarrufu altındaki madenlerdendir; bulunduğu arazinin sahibine ait değildir ve aranıp işletilmesi ruhsata bağlıdır. Madenden külçeye uzanan yol altın nasıl çıkarılır yazısında.

Doğada Bulunan Altın Saf Mıdır?

Doğada bulunan altın çoğunlukla gümüş ve bakırla karışıktır. USGS örnek olarak 885 saflıkta, yani binde 885'i saf altın olan bir altın parçasını verir. Böyle bir parçanın değeri ağırlığından değil, içindeki saf altından hesaplanır. Aşağıdaki tablo bu örnek saflıktaki doğal altın parçalarının içindeki saf altını bugünkü fiyatla gösterir; sayfa açıkken canlı güncellenir.

Gerçek bir parçanın saflığı ancak ölçümle anlaşılır ve rafineride saflaştırılmadan piyasaya giremez. Kendi gram ve ayar bilginizle hesap için altın hesaplama aracını kullanabilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

Altın Dünya'da Hâlâ Oluşuyor mu?

Altın atomu Dünya'da oluşmaz; gezegende bulunan altın, oluşumu sırasında gelen altındır. Jeolojik süreçler ise altını bugün de taşıyıp damarlarda ve nehir yataklarında toplamaya devam eder.

Nehirdeki Altın Nereden Gelir?

Nehirdeki altın, yukarıdaki kayalardaki damarların aşınmasıyla kopan toz, pul ve tanelerdir. Altın ağır olduğu için akıntının yavaşladığı yerlerde ve ana kayanın üstünde birikir.

Doğada Bulunan Altın Kaç Ayar Olur?

Tek bir ayarı yoktur; içindeki gümüş ve bakır oranı yataktan yataya değişir. USGS'nin örneğindeki 885 saflık, 24 ayar ölçüsünde yaklaşık 21 ayara denk gelir.

Siyah Kum Altın Olduğunu mu Gösterir?

Hayır. Siyah kum çoğunlukla manyetit gibi ağır minerallerden oluşur. Altın da ağır olduğu için aynı yerlerde birikebilir, ama siyah kum tek başına altın bulunduğunu kanıtlamaz.