Mihenk Taşı Nedir? Kuyumcunun Ayar Testi Adım Adım ve Ayar Suyu

Mihenk taşı, altın, gümüş gibi madenlerin ayarını anlamak için üzerine sürtüldükleri koyu renkli, sert bir taştır; Türk Dil Kurumu sözlüğünde "denek taşı" da denir. Kuyumcu ürünü taşa sürterek ince bir iz bırakır, izin üzerine ayar suyu denilen asidi damlatır ve izin çözülüp çözülmediğine bakarak ayarı tahmin eder. Yöntem hızlıdır ve ucuzdur ama yalnız sürtülen yüzeyi gösterir. Ayarın fiyata etkisi büyüktür: bugün 22 ayar altının gramı bozdururken 5.843,38 ₺, 14 ayarın gramı 3.507,16 ₺.

Mihenk Kelimesi ve "Mihenge Vurmak"

TDK'ya göre "mihenk" Arapça kökenlidir ve iki anlamı vardır: altın ve gümüşün ayarını anlamak için kullanılan taş ve bir kişinin ya da nesnenin değerini anlamaya yarayan durum. "Mihenge vurmak" deyimi de buradan gelir ve sözlükte "ölçmek, denemek" olarak geçer. Günlük dilde "mihenk taşı" bir şeyin gerçek değerini ortaya koyan olay ya da ölçüt anlamında da kullanılır.

Mihenk Taşıyla Ayar Testi Adım Adım

1. Taş temizlenir. Önceki izler silinir; taş kuru ve temiz olmalıdır.
2. Ürün görünmeyen bir yerinden sürtülür. Bileziğin iç yüzü ya da kilidin yanı gibi bir yerden taşa kısa ve belirgin bir çizgi çekilir. Kaplama şüphesi varsa kuyumcu yüzeyi hafifçe kazıyarak dener.
3. Yanına örnek çizgi çekilir. Ayarı bilinen örnek parçalarla aynı taşa yan yana çizgiler çekilir.
4. Ayar suyu damlatılır. Çizgilerin üzerine belirli bir ayara göre hazırlanmış asit sürülür.
5. Sonuç okunur. O ayardan düşük alaşımın izi asitte çözülür ya da renk değiştirir; o ayar ve üstündeki izin rengi kalır. Ürünün izi hangi örnek çizgiyle aynı davranıyorsa ayar ona yakındır.

Ayar Suyu Nedir?

Ayar suyu, mihenk testinde kullanılan asit çözeltisidir. Temelinde TDK'nın "kezzap" diye de tanımladığı nitrik asit vardır. Nitrik asit altını çözmez, ama alaşımdaki bakır ve gümüş gibi metalleri etkiler; bu yüzden düşük ayarlı altının izi asitte silinir. Yüksek ayarları ayırmak için daha güçlü karışımlar kullanılır. Ayar suyu, ayırt edilmek istenen ayara göre ayrı hazırlanır.

Ayar suyu yakıcıdır; cilde, göze ve yüzeylere zarar verir. Evde denemek önerilmez. Evde yapılan denemelerin neden güvenilir olmadığı altın nasıl anlaşılır yazısında.

Mihenk Taşı Neyi Göstermez?

• İç kısmı göstermez. İz yalnız sürtülen yüzeyden gelir. Kalın kaplamalı ya da içi farklı metal olan bir ürün taşta altın izi bırakabilir. Kaplamanın ne olduğu altın kaplama yazısında.
• Kesin sayı vermez. Test, ürünün hangi ayara yakın olduğunu gösterir; binde bir hassasiyetle ölçmez. Hazine ve Maliye Bakanlığı'nın ayar evleri tebliğine göre resmî ayar tespiti kupelasyon yöntemiyle yapılır.
• Ürüne çok az zarar verir. Sürtme sırasında çok az madde aşınır; cilalı ya da antika üründe iz kalabilir.

Mihenk taşını XRF cihazı ve ayar evi analiziyle karşılaştıran tablo altın ayarı nasıl ölçülür yazısında. Kuyumcunun bozdurulan bileziği kesip içinden ölçmesinin nedeni kuyumcu bileziği neden keser yazısında.

Mihenkte Çıkan Ayar Kaç TL Fark Eder?

Mihenk testi ayarı bir basamak aşağı gösterirse fiyat da ona göre verilir. Aşağıdaki tablo, 20 gramlık bir ürünün ayarına göre bugünkü bozdurma değerini gösterir ve sayfa açıkken canlı güncellenir.

18 ve 8 ayar için piyasada ayrı alış fiyatı yayımlanmadığından tabloda içindeki saf altının has altın alış fiyatıyla değeri yazılmıştır; kuyumcu buna kendi farkını uygular. Ayar ile milyem ilişkisi ayar ve milyem yazısında.

Sık Sorulan Sorular

Mihenk Taşı Ne İşe Yarar?

Kuyumcunun altın ve gümüşün ayarını hızlıca tahmin etmesine yarar. Ürün taşa sürtülür, ize ayar suyu damlatılır ve izin çözülüp çözülmediğine bakılır. Sonuç yüzeye aittir; kesin ölçüm ayar evinde yapılır.

Mihenk Taşı Gümüşte de Kullanılır mı?

Evet. TDK tanımına göre mihenk taşı altın, gümüş ve benzeri madenlerin ayarını anlamak için kullanılır. Gümüşte de iz bırakılıp uygun çözeltiyle denenir.

Mihenk Testi Sahte Altını Her Zaman Yakalar mı?

Hayır. Kalın kaplamalı ya da içi farklı metalle doldurulmuş ürünlerde iz dış yüzeyden geldiği için altın gibi görünebilir. Bu yüzden kuyumcu şüpheli üründe görünmeyen bir yeri kazıyarak dener ya da ürünü keserek içini kontrol eder.