Eski Altın Paralar: Değeri Nasıl Belirlenir, Alıp Satmak ve Yurt Dışına Çıkarmak Serbest mi?

Eski altın paranın iki ayrı değeri vardır: içindeki altının değeri (maden değeri) ve sikkenin koleksiyon değeri. Maden değeri tartı ve ayar ölçümüyle kesin hesaplanır; koleksiyon değeri ise sikkenin dönemine, durumuna ve alıcıya göre değişir. Hangi eski paranın serbestçe alınıp satılabileceğini 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu belirler. Bugün has altın (saf altın) gramı bozdururken 6.421,25 ₺, 22 ayar altın gramı bozdururken 5.843,38 ₺.

Maden Değeri ve Koleksiyon Değeri

Maden değeri, sikkenin içindeki saf altının bugünkü fiyatıdır. Kuyumcu sikkeyi tartar, ayarını ölçer ve içindeki saf altını bulur. Kuyumcuda bozdururken ödenen tutar çoğunlukla yalnız bu değerdir.

Koleksiyon (nümismatik) değeri, sikkenin tarihî ve koleksiyon açısından taşıdığı ek değerdir. Darphane'nin Küçük Sözlük'üne göre nümismatik, para, madalya ve jetonların betimlenmesi ve tarihiyle uğraşan bilimdir. Bu değer için resmî bir fiyat listesi yoktur; bu yazı da koleksiyon fiyatı vermez.

Pratik sonucu şudur: eski bir altın parayı maden değerinin üstünde bir fiyata aldıysanız, aradaki fark kuyumcuda bozdururken geri gelmeyebilir.

İçindeki Altına Göre Bugünkü Değer

Aşağıdaki tablo, ölçüm sonucunda bulunan saf altın miktarına göre bugünkü maden değerini gösterir. Değerler koleksiyon değeri ve işçilik hariçtir; sayfa açıkken canlı güncellenir.

Saf altın miktarı, tartıdaki gramın ölçülen ayarla çarpımıdır: 22 ayar ölçülen 7,2 gramlık bir sikkede yaklaşık 6,6 gram saf altın vardır. Kendi ölçüm sonucunuzla hesap için altın hesaplama aracını kullanabilirsiniz. Ayar ölçümünde anlaşmazlık olursa Darphane'nin 2026 tarifesine göre bir altın analizi 1.300 TL'dir.

Hangi Eski Para Serbestçe Alınıp Satılır?

2863 sayılı Kanun'un 23. maddesi, tarihî devirlere ait sikkeleri korunması gerekli taşınır kültür varlıkları arasında sayar ve bir istisna getirir. Darphane de "Paranın Tarihi" yazısında bu kuralı aynı biçimde açıklar.

Darphane'ye göre listedeki padişahlar dışındaki dönemlere ait sikkelerin tescil işlemi yapılmadan yurt içinde alınıp satılması yasaktır. Osmanlı altınlarının tek tek adları ve değer hesabı Osmanlı altınları yazısında.

Bulunan Eski Para ve Cezalar

• Bildirim: Kanun'un 4. maddesine göre kültür varlığı bulan kişi en geç üç gün içinde en yakın müze müdürlüğüne, köyde muhtara, diğer yerlerde mülki idare amirine bildirmek zorundadır. Ayrıntı toprakta bulunan altın kime ait yazısında.
• Satış: 67. maddeye göre bildirimi yapılmamış kültür varlığını satışa sunan, satan ya da satın alan kişi iki yıldan beş yıla kadar hapis ve adli para cezasıyla cezalandırılır.
• İzinsiz ticaret: Aynı maddeye göre ticareti yasak olmayan taşınır kültür varlıklarının izinsiz ticaretini yapan kişiye altı aydan üç yıla kadar hapis cezası verilir.

Eski Altın Para Yurt Dışına Çıkarılabilir mi?

2863 sayılı Kanun'un 32. maddesine göre korunması gerekli taşınır kültür varlıkları yurt dışına çıkarılamaz; yalnız geçici sergiler için Cumhurbaşkanı kararıyla istisna vardır. Kanun'un 23. maddesindeki izin, listedeki Osmanlı sikkelerinin tescilsiz alım satımını yalnız "yurt içinde" serbest bırakır. 68. maddeye göre kültür varlığını Kanun'a aykırı olarak yurt dışına çıkaran kişiye beş yıldan on iki yıla kadar hapis ve adli para cezası verilir. Cumhuriyet altını gibi güncel altınların yurt dışına çıkarılma kuralı ise ayrıdır; bkz. yurt dışına altın çıkarma.

Eski Altın Para Alırken

• Dönemini öğrenin. Hem alım satım kuralını hem değeri belirleyen, sikkenin hangi döneme ait olduğudur.
• Tartı ve ayar faturaya yazılsın. Satıcının söylediği ad değil, ölçülen gram ve ayar esastır.
• Koleksiyon fiyatını ayrı düşünün. Maden değerinin üstünde ödediğiniz tutar kuyumcuda geri gelmeyebilir.
• Taklide dikkat edin. Eski sikkeler kalıpla kopyalanabilir; yöntemler altın nasıl anlaşılır yazısında.

Sık Sorulan Sorular

Eski Altın Para Kuyumcuda Kaçtan Bozdurulur?

Kuyumcu sikkeyi tartar, ayarını ölçer ve içindeki saf altını kendi alış fiyatından öder. Bugün 1 gram saf altının alış karşılığı 6.421,25 ₺; koleksiyon değeri çoğunlukla bu tutara eklenmez.

Roma ya da Bizans Altın Sikkesi Alınıp Satılabilir mi?

2863 sayılı Kanun'un 23. maddesinde tescilsiz alım satımına izin verilen sikkeler yalnız Abdülmecit, Abdülaziz, V. Murat, II. Abdülhamit, V. Mehmet Reşat ve Vahidettin dönemine aittir. Roma ve Bizans sikkeleri bu listede yoktur ve Kanun'un genel hükümlerine tabidir.

Cumhuriyet Dönemi Eski Madeni Paralar Koleksiyon Yapılabilir mi?

Evet. Darphane'ye göre Cumhuriyet dönemi madeni paraları ve hatıra paraları için 2863 sayılı Kanun kapsamında tescil ya da sınırlayıcı bir hüküm yoktur.

Eski Altın Paranın Koleksiyon Değerini Kim Belirler?

Resmî bir koleksiyon fiyat listesi yoktur; değer sikkenin dönemine, basım yerine, durumuna ve alıcıya göre oluşur. Maden değeri ise tartı ve ayar ölçümüyle kesin hesaplanır.