Devalüasyon Nedir? Devalüasyon ve Revalüasyon, 2001 Örneğiyle Gram Altına Etkisi

Devalüasyon, sabit ya da ayarlanabilir kur uygulayan bir ülkede ulusal paranın yabancı paralar ya da altın karşısındaki değerinin resmî bir kararla düşürülmesidir; tersine, değerin resmî kararla yükseltilmesine revalüasyon denir. Devalüasyonda aynı miktar Dolar ya da altın için daha çok ulusal para ödenir. Bu yüzden ons altının Dolar fiyatı hiç değişmese bile, Türk lirası devalüe edildiğinde gram altının TL fiyatı kurla aynı oranda yükselir. Bugün Dolar satışta 49,91 ₺, has altın satışta 6.448,02 ₺.

Devalüasyon ile Değer Kaybı Aynı Şey mi?

Tam olarak değil. Devalüasyon bir karardır: kuru sabitleyen merkez bankası ya da hükümet, paranın resmî değerini bir günde düşürür. Kurun piyasada serbestçe belirlendiği dalgalı kur rejiminde ise paranın değer kaybetmesine teknik olarak değer kaybı (depresiyasyon) denir; ortada ilan edilmiş yeni bir resmî kur yoktur.

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası'na (TCMB) göre Türkiye'de 2001 krizinin ardından dalgalı döviz kuru rejimi uygulanmaya başlandı; Merkez Bankası'nın bir döviz kuru hedefi ve taahhüdü yoktur. Yani bugün TL'nin Dolar karşısında değer kaybetmesi, gündelik dilde "devalüasyon" dense de, resmî bir devalüasyon kararı değildir. Kurun bugün nasıl oluştuğu döviz kuru nasıl belirlenir yazısında.

2001 Örneği: Kur ve Gram Altın

Şubat 2001 krizinde TL, kurun serbest bırakılmasıyla birkaç gün içinde Dolar karşısında sert değer kaybetti. TCMB'nin gösterge kurlarında Dolar satış kuru 20 Şubat 2001'de 691.319 TL iken 23 Şubat 2001'de 1.078.163 TL'ye çıktı; üç iş gününde yüzde 56. 2 Ocak 2002'de 1.447.714 TL'ydi.

Aşağıdaki tabloda saf altının gram değeri, Dünya Bankası'nın aylık ortalama ons fiyatı ile TCMB Dolar kurundan hesaplanmıştır. Tutarlar 2005'te altı sıfır atılmadan önceki eski Türk lirasıdır; parantez içinde bugünkü liraya çevrilmiş hâli vardır.

İlk iki satırda ons aynıdır; gram altının TL değerindeki yüzde 56'lık artışın tamamı kurdan gelir. Bu, devalüasyonun ya da sert değer kaybının altına etkisinin temel mekanizmasıdır: altın dünya piyasasında Dolarla fiyatlandığı için, TL'nin Dolara karşı kaybettiği değer gram fiyatına yansır. Altı sıfırın atılması ise bir devalüasyon değil, yalnız birim değişikliğiydi; ayrıntı eski lira yeni lira yazısında.

Dolar Devalüasyonu: Altına Karşı

Dolar da tarihte altına karşı devalüe edildi. Federal Reserve History'ye göre ABD'de 1934 tarihli Altın Rezervi Kanunu, onsun resmî fiyatını 20,67 Dolardan 35 Dolara çıkardı; bu, Doların altın cinsinden değerini eskisinin yüzde 59'una indirdi. 15 Ağustos 1971'de ABD, yabancı hükümetlerin Doları altına çevirmesine son verdi. ABD Jeoloji Araştırmaları Kurumu (USGS), ABD Hazinesi'nin altın stokunu bugün de 42,22 Dolarlık resmî fiyatla değerlendirdiğini yazar. Bugün ons altın 3.994,84 $; aradaki fark, Dolar altına bağlı olmadığı için piyasada oluşur.

Bugünkü Fiyatlar

Aşağıdaki tablo sayfa açıkken canlı güncellenir.

Bu yazı geçmişte olanı anlatır; kur ya da altın fiyatı tahmini ve yatırım tavsiyesi değildir. Elinizdeki altının bugünkü değerini altın hesaplama aracında görebilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

Revalüasyon Nedir?

Revalüasyon, sabit kur uygulayan bir ülkenin parasının değerini resmî kararla yükseltmesidir; devalüasyonun tersidir. Revalüasyondan sonra aynı miktar dövizi ya da altını almak için daha az ulusal para gerekir.

Devalüasyon Olunca Altın Neden Yükselir?

Altının dünya fiyatı Dolarla belirlenir. Ulusal para Dolara karşı değer kaybedince, ons aynı kalsa bile altının ulusal para cinsinden fiyatı kurla aynı oranda artar. 23 Şubat 2001'de gram altının TL değeri, ons değişmeden yüzde 56 yükseldi.

Türkiye'de Hâlâ Devalüasyon Yapılır mı?

TCMB'ye göre 2001'den beri dalgalı kur rejimi uygulanır ve Merkez Bankası'nın kur hedefi yoktur. Bu rejimde kurun yükselmesi resmî devalüasyon kararı değil, piyasada oluşan değer kaybıdır.

Devalüasyon Enflasyonla Aynı Şey mi?

Hayır. Devalüasyon paranın döviz karşısındaki değerini, enflasyon ise mal ve hizmet fiyatlarının genel artışını anlatır. İkisi birbirini etkileyebilir; altının enflasyon karşısındaki durumu altın enflasyona karşı korur mu yazısında.