Diyarbakır Hasırı Nedir? Diyarbakır Hasır Bileziğin Yapımı, Ayarı ve Gram Hesabı

Diyarbakır hasırı, 90 mikron inceliğindeki altın tellerin elle tek tek örülmesiyle Diyarbakır'da yapılan, sık dokumalı bir hasır bileziktir. Türk Patent ve Marka Kurumu kayıtlarına göre "Diyarbakır Hasır Bileziği" adıyla, Diyarbakır Ticaret ve Sanayi Odası adına 13 Haziran 2023'te mahreç işareti olarak tescil edilmiştir (tescil no 1386, başvuru 31 Mart 2021). Tescil belgesine göre 18, 22 ya da 24 ayar altından yapılır. Fiyatı gram, ayar ve işçilikten oluşur: bugün 22 ayar altının gramı satışta 6.039,24 ₺, bozdururken 5.844,32 ₺.

Diyarbakır Hasırını Tanıtan Özellikler

Tescil belgesinde Diyarbakır hasır bileziği şöyle tanımlanır:

• Tel ve ayar: 18, 22 ve 24 ayar altından çekilen 90 mikronluk teller kullanılır.
• Parça sayısı: Bilezik 180–200 parçadan oluşur; parçalar kaynaksız ve iç içe geçmelidir.
• Marka (gül ya da güneş motifi): Hasırın "marka" denen kısmı gül biçimindedir, üç parça halinde hasıra takılır. Bileziklerde güneş ve gül motifleri kullanılır; desen çizgileri belirgin ve keskindir.
• Anahtar (kilit): Kilit kısmı kare dişlerden ve bir kilit telinden oluşur.
• Tamamen el işi: Belgeye göre örme işi, hasırın boyutuna ve ağırlığına göre 3–5 saat sürer; kabaran yerler çekiç ve örsle dövülerek düzeltilir.

Belgeye göre üretimin bütün aşamaları Diyarbakır il sınırları içinde yapılmalıdır. Denetimi Diyarbakır Ticaret ve Sanayi Odası koordinasyonunda, kuyumcular odası, büyükşehir belediyesi ve ticaret odasından birer uzmanın katıldığı üç kişilik bir kurul düzenli olarak yılda bir kez, gerek görüldüğünde ve şikâyet üzerine her zaman yapar.

Nasıl Yapılır?

Tescil belgesindeki üretim metodu özetle şöyledir:

1. Eritme: Külçe ya da hurda altın, ayarı ölçülüp belgelendikten sonra potada eritilir ve çubuk kalıba dökülür.
2. Tel çekme: Çubuk tel makinesinden ve haddeden defalarca geçirilerek 90 mikrona kadar inceltilir; kalınlık mikrometreyle ölçülür.
3. Kesme: Tel malafaya sarılır, keskiyle kesilir; hasırın boyutuna göre 180 ya da 200 parça hazırlanır.
4. Örme ve dövme: Parçalar elle tek tek örülür, kabaran yerler dövülerek düzeltilir.
5. Marka ve anahtar: Gül ya da güneş motifli marka kesilip eğeyle işlenir ve takılır; ardından kare dişli anahtar kısmı eklenir.
6. Bitirme: Bilezik ölçüye göre yuvarlanır, temizlenir, zımparalanır ve cilalanır.

Trabzon Hasırından Farkı

İki hasır da ince altın tellerin el emeğiyle örülmesiyle yapılır ve ikisi de coğrafi işaretlidir. Diyarbakır hasırı tescilinde tel inceliği (90 mikron), parça sayısı (180–200), gül ya da güneş motifli marka ve kare dişli anahtar ayrıca tanımlanmıştır. Trabzon hasırı ise "Trabzon Telkariye ve Hasırı" adıyla 2008'de tescil edilmiştir; ayrıntı Trabzon hasırı yazısında. Burulmuş tel bileziklerle farkı için burma çeşitleri yazısına bakabilirsiniz.

Diyarbakır Hasırının Fiyatı Nasıl Hesaplanır?

Hasırın gramı ayarın satış fiyatıyla çarpılır, üstüne işçilik eklenir. El örgüsü ve dövme işi yoğun olduğu için işçilik, makine yapımı bileziklere göre fiyatın içinde büyük yer tutar. Hasır 18, 22 ya da 24 ayar olabileceği için önce ayarı öğrenin. Aşağıdaki tablo, bileziğin içindeki saf altının bugünkü değerini (işçiliksiz) ve kuyumcunun bozdururken ödediği fiyatı gösterir; sayfa açıkken canlı güncellenir.

18 ayar ve 24 ayar sütunları içindeki saf altının bugünkü değeridir; 18 ayar altın bozdururken gram başına 4.608,67 ₺ ediyor. Hasırın gramını ve işçiliği bilezik hesaplama aracına yazarak toplam fiyatı ve bozdurma değerini görebilirsiniz. Hazır hesaplar: 20 gram 22 ayar bilezik, 30 gram 22 ayar bilezik.

Diyarbakır Hasırı Alırken

• Ayarı sorun ve faturaya yazdırın. Aynı görünümdeki iki hasır 18, 22 ya da 24 ayar olabilir; fiyat farkı büyüktür.
• Mahreç işaretini sorun. Tescile göre "Diyarbakır Hasır Bileziği" ibaresi ve mahreç işareti amblemi ürünün ya da ambalajın üzerinde, olmadığında işletmede görünür biçimde bulunur.
• İşçiliği ayrı öğrenin. Bozdururken işçilik geri gelmez; kısa sürede bozdurulacak bir birikim için düşük işçilikli ürünlerin farkı yatırımlık bilezik yazısında.
• Örgüye dikkat edin. İnce tellerden örüldüğü için darbeye ve çekilmeye hassastır; açılan örgü kuyumcuda onarılır.

Sık Sorulan Sorular

Diyarbakır Hasırı Kaç Ayar?

Tescil belgesine göre Diyarbakır hasır bileziği 18, 22 ya da 24 ayar altından yapılır. Satın aldığınız bileziğin ayarını damgadan ve faturadan kontrol edin.

20 Gram Diyarbakır Hasırı Bozdurulunca Kaç TL Eder?

Bilezik 22 ayarsa kuyumcu gram başına 22 ayar alış fiyatını öder: bugün 20 gram için 116.886,40 ₺. Alırken ödenen işçilik geri gelmez.

Diyarbakır Hasır Bileziği Ne Zaman Tescil Edildi?

13 Haziran 2023'te, Diyarbakır Ticaret ve Sanayi Odası adına mahreç işareti olarak tescil edildi (tescil no 1386). Koruma, başvuru tarihi olan 31 Mart 2021'den başlar.

Diyarbakır Hasırını Diğer Hasırlardan Ne Ayırır?

Tescile göre gül ya da güneş motifli "marka" kısmı, kare dişli anahtar, 180–200 parçalı kaynaksız örgü ve 90 mikronluk tel. Tescilli üretimde bütün aşamalar Diyarbakır'da yapılır.